AI tạo sinh đang ngày càng thâm nhập sâu hơn vào lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Một khảo sát của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ với hơn 1200 nhà tâm lý học cho thấy ngày càng nhiều bệnh nhân đề cập đến việc sử dụng chatbot AI trong quá trình điều trị, thậm chí có người còn mang nội dung đối thoại với chatbot trực tiếp đến buổi tư vấn.
77% người được khảo sát gặp phải tình huống liên quan
Khảo sát cho thấy 77% nhà tâm lý học được hỏi cho biết bệnh nhân của họ từng đề cập đến việc sử dụng AI để nhận hỗ trợ về cảm xúc, đồng hành, lời khuyên về sức khỏe tâm thần hoặc các trợ giúp liên quan khác. Điều này có nghĩa AI không chỉ là công cụ hàng ngày mà còn bắt đầu ảnh hưởng đến cách thức giao tiếp trong lâm sàng.
Trong các tình huống sử dụng cụ thể hơn, 39% nhà tâm lý học cho biết bệnh nhân dùng AI để tự đánh giá tình trạng sức khỏe tâm thần; 35% nói bệnh nhân xem AI như một người hỗ trợ sức khỏe tâm thần bổ sung; 33% cho biết bệnh nhân dùng chatbot để hỗ trợ điều trị hoặc phối hợp với các phương án hiện có.
- 39%: Bệnh nhân dùng AI tự chẩn đoán
- 35%: Xem AI như người hỗ trợ bổ sung
- 33%: Dùng AI hỗ trợ quá trình điều trị
Lo ngại về sự phụ thuộc và củng cố sai lệch
Khảo sát cũng cho thấy các nhà tâm lý học cảnh giác rõ rệt với rủi ro từ các công cụ này. 36% người được hỏi nhận thấy bệnh nhân có sự phụ thuộc nhất định vào chatbot; 15% từng quan sát thấy biểu hiện nhận thức sai lệch hoặc hoang tưởng liên quan đến chatbot.
Trong số những bệnh nhân duy trì tương tác liên tục với chatbot, 71% thảo luận về các vấn đề sức khỏe tâm thần với AI, 68% cảm thấy nhận được sự hỗ trợ hoặc đồng thuận từ đó. Gần một nửa người được hỏi cho biết tương tác giữa bệnh nhân và chatbot nhìn chung là tích cực, 41% cho rằng bệnh nhân dùng chatbot để củng cố các cách ứng phó lành mạnh hơn.
Tuy nhiên, Hiệp hội Tâm lý học Mỹ lưu ý khảo sát chỉ bao phủ tình huống tiếp xúc giữa bệnh nhân hiện tại và nhà tâm lý học, phạm vi sử dụng thực tế có thể rộng hơn.
Nghiên cứu và kiện tụng cùng tăng
Khảo sát được công bố trong bối cảnh các công ty AI tiếp tục mở rộng chatbot và sản phẩm đồng hành AI, sự quan tâm từ học thuật và cơ quan quản lý cũng gia tăng. Trước đó, nghiên cứu của Đại học Thành phố New York và Đại học King’s College London cho thấy nhiều mô hình AI phổ biến có thể củng cố hoang tưởng, ám ảnh thậm chí ý tưởng tự sát, trong đó Grok 4.1 Fast của xAI có hiệu suất kém nhất.
Hiệp hội Tâm lý học Mỹ cũng đề cập trong khảo sát rằng 97% nhà tâm lý học cho rằng chatbot có thể vô tình củng cố hành vi tiêu cực hoặc niềm tin hoang tưởng; 94% cho rằng chatbot hiện tại chưa thể xử lý các vấn đề sức khỏe tâm thần một cách đủ tinh tế.
Cùng lúc đó, nhiều công ty AI đang đối mặt áp lực pháp lý do chatbot có thể gây hại thực tế. Gần đây, OpenAI, Google và xAI đều bị kiện. Các vụ kiện liên quan đến tự sát, dùng thuốc quá liều, vụ xả súng, cũng như cáo buộc tạo ra hình ảnh khiêu dâm trẻ vị thành niên.
Hiệp hội Tâm lý học Mỹ cho biết công cụ AI có thể giúp người dùng sắp xếp suy nghĩ, cũng có thể là bổ sung cho chăm sóc chuyên nghiệp, nhưng các sản phẩm này không đảm bảo quyền riêng tư và không thể thay thế chuyên gia sức khỏe tâm thần có chứng chỉ.
